Á grundvelli greina sem skoðaðar voru vegna þessarar rannsóknar, auk álits fólks sem starfar hjá norrænum yfirvöldum á ríkis-, héraðs- eða sveitarstjórnarstigi og stofnunum sem starfa þvert á landamæri,virðast nauðsynleg þjónusta fyrir dreifbýlissvæði (nú og í framtíðinni) vera heilbrigðis- og félagsþjónusta, menntun og umönnun barna, innviðir (mannvirki), aðlögun vegna loftslagsáhrifa, stafrænir innviðir og neyðarþjónusta og almannavarnir.

Rannsóknin og yfirferð á stefnum leiddu í ljós að í flestum tilvikum fjalla byggðastefnur norrænu landanna um þessar tegundir þjónustu. Einnig renndu þessi 56 viðtöl stoðum undir þessa flokkun á grunnþjónustu í dreifbýli. Í vettvangsvinnunni kom þó fram blæbrigðamunur innan þessara flokka. Rannsóknin staðfestir því mikilvægi þess að þjónusta sé aðlöguð að hverjum stað fyrir sig svo íbúar dreifbýlissvæða á Norðurlöndum fái að dafna og upplifa öryggi. Einnig komu fram í vettvangsvinnunni aðrir þjónustuþættir sem geta talist til grunnþjónustu, t.a.m. verslun, eldsneytisafhending og greiðsluþjónusta en einnig menningar- og íþróttastarfsemi, sem má líta á sem grunnþjónustu í daglegu lífi íbúa norrænna dreifbýlissvæða.

Mynd 1. Þessi skýringarmynd sýnir þá greiningu sem gerð var á norrænum dreifbýlis- og byggðastefnum. Aðeins ber að skoða myndina samhliða textanum þar sem annars er hætta á að fínni blæbrigðamunur geti misfarist. Vinstra megin á myndinni eru spurningar og atriði sem varða þau gögn sem safnað er í hverju norrænu landi eða svæði fyrir sig. Þjónusturnar sem taldar eru upp eru fengnar úr rannsóknarrýni höfunda og voru kynntar í eldri skýrslu. Grænn litur gefur til kynna að fjallað sé um málefnið í þeim skjölum sem skoðuð voru, gulur að vikið sé að því að einhverju leyti og rauður gefur til kynna að ekki sé fjallað um málefnið.

Hið opinbera, einkaaðilar og borgarasamfélagið bera ábyrgð á því að tryggja þjónustu á landsbyggðinni. Einnig eru til staðar samstarf og samningar af ýmsu tagi á milli þessara aðila sem gera það kleift að veita þjónustuna. Þótt viðmælendur hafi lagt áherslu á mikilvægi sjálfstæðis sveitarfélaga og landssvæða þegar kemur að því að halda úti opinberri þjónustu er einnig um að ræða bæði formlegt og óformlegt samstarf við aðra opinbera aðila og við aðila úr einkageiranum eða borgarasamfélaginu. Benda má á að þótt samstarf um veitingu þjónustu sé talin hagkvæm leið með tilliti til nýtingar á fjármagni eða vinnuafli og sem valkostur við sameiningu sveitarfélaga fylgir því einnig áhætta þar sem erfiðara er að skilgreina pólitíska ábyrgð á tilteknum aðgerðum.

Samanburður á niðurstöðum tilviksrannsókna á áskorunum tengdum veitingu grunnþjónustu á dreifbýlissvæðum sýnir að ýmis sameiginleg atriði má finna alls staðar á Norðurlöndum. Helst ber að nefna skort á vinnuafli og erfiðleika við að laða að fólk sem býr yfir réttri hæfni til að veita þjónustuna og erfiðleika við fjármögnun þjónustunnar auk landfræðilegra þátta á borð við loftslag og langar vegalengdir sem hafa áhrif á veitingu þjónustu. Húsnæðisskortur, skrifræði og stjórnsýsla, stafvæðing og álag vegna ferðaþjónustu á háannatíma eru einnig þættir sem valda erfiðleikum á sumum svæðum.

Jafnframt sýna niðurstöðurnar að sömu tækifæri eru til staðar á Norðurlöndum öllum þegar kemur að stefnumótun varðandi veitingu þjónustu í dreifbýli. Þar ber hæst stafvæðingu þjónustu, aukið samstarf nágrannasveitarfélaga og -byggðarlaga í stað sameiningar opinberra aðila og aukið samstarf á milli opinbera geirans, einkageirans og borgarasamfélagsins.

Kort 1. Aðgengi að þjónustu eftir sveitarfélögum á Norðurlöndum. Þeir þjónustuflokkar sem greiningin nær til eru matvöruverslanir, lyfjaverslanir, bókasöfn og menntastofnanir. Gögnin miðast við stöðuna í desember 2019. „Aðgengisstuðull“ var reiknaður út sérstaklega fyrir hvern þjónustuflokk með hliðsjón af gerð svæðisins og landinu. Það þýðir að aðgengið endurspeglar stöðuna í viðeigandi landi og landsvæði en einnig er hægt að bera það saman við stöðuna á Norðurlöndum í heild.